εντομολογία

εντομολογία
Η επιστήμη που μελετά τα έντομα. Η ε. είναι ένας από τους κλάδους της ζωολογίας που έχει μελετηθεί περισσότερο, όχι μόνο από ειδικούς επιστήμονες, αλλά και από ερασιτέχνες, συχνά άριστους, τους οποίους προσέλκυσε ο μεγάλος αριθμός και η ποικιλία των ειδών, η ιδιορρυθμία των συνηθειών και η δραστηριότητα που αναπτύσσουν, χρήσιμη ή βλαβερή, για τον άνθρωπο και τα φυτά. Απειράριθμες είναι οι συλλογές εντόμων, ιδιωτικές και μουσείων, μερικές γενικές, άλλες ειδικές μόνο για ορισμένες τάξεις και οικογένειες και άλλες αφιερωμένες σε είδη που ενδιαφέρουν την εφαρμοσμένη ε., γεωργική ή ιατρική. Η πρώτη εντομολογική μελέτη είναι του Αριστοτέλη, ο οποίος στην εργασία του για την ταξινόμηση των ζώων τοποθέτησε τα συγκεκριμένα ζώα σε μία ιδιαίτερη ομάδα με την ονομασία έντομα, δηλαδή τετμημένα (σε τρία τμήματα, κεφαλή, θώρακα, κοιλιά). Ο Αριστοτέλης μελέτησε την εξωτερική μορφολογία και την ανατομία τους, περιέγραψε ακριβώς τη μεταμόρφωση της πεταλούδας, ενώ για τα άλλα έντομα δεν είχε ακριβείς γνώσεις, ούτε για την αναπαραγωγή ούτε για την ανάπτυξή τους. Οι αριστοτελικές πληροφορίες, πλούσιες σε ακριβέστατες παρατηρήσεις, θεωρούνταν ορθές έως την ανακάλυψη του μικροσκοπίου. Το όργανο αυτό χρησιμοποιήθηκε από τον φυσιοδίφη Φραντσέσκο Στελούτι (1577-1651) για τη μελέτη της μέλισσας, όπως προκύπτει από τον τίτλο του έργου Apiarium (Μελισσοτροφείο, 1625) του Φεντερίκο Άντζελο Τσέζι (1585-1630), αφιερωμένο στον πάπα Ουρβανό Η’. Το Apiarium είναι ένας συνοπτικός πίνακας, στον οποίο περιγράφονται, με σχέδια σε μεγάλη κλίμακα, οι μορφολογικές λεπτομέρειες, τα όργανα και οι ανατομικές διαφορές των μελισσών. Μία εικοσαετία πριν, ο Ουλίσε Αλντροβάντι, φυσιοδίφης από την Μπολόνια, είχε ταξινομήσει και περιγράψει με ακρίβεια πολλά είδη εντόμων στο έργο του Περί εντόμων (1602). Εκείνος όμως που πραγματοποίησε πλήρη μελέτη, έγκυρη ακόμα και σήμερα, πάνω στην ανατομία των εντόμων στα διάφορα στάδια της ανάπτυξής τους ήταν ο Μαρτσέλο Μαλπίγκι. Στο έργο του Περί βόμβυκος (1669) περιέγραψε με μεγάλη ακρίβεια την ανατομία της πεταλούδας, της νύμφης και της προνύμφης. Πολύ σημαντικές ήταν επίσης οι έρευνές του πάνω στην κυτταρική δομή των ζωικών ιστών. Σχεδόν σύγχρονο ήταν ένα άλλο περίφημο έργο του Φραντσέσκο Ρέντι με τον τίτλο Πειράματα σχετικά με τη γένεση των εντόμων (1668). Τα πειράματα αυτά αντιτάσσονταν στη θεωρία της αυτόματης γένεσης και αποδείκνυαν ότι όλα τα ζώα, ακόμα και τα πιο μικρά, γεννώνται από άλλους, όμοιους οργανισμούς. Κατά το β’ μισό του 17ου αι., ο Αντόνιο Βαλισνέρι έκανε σημαντικές παρατηρήσεις για τις μεταμορφώσεις και τους πολύπλοκους κύκλους ανάπτυξης των αφιδών και των οιστριδών και περιέγραψε για πρώτη φορά τον παρασιτισμό των εντόμων σε άλλα έντομα. Τον 17o αι. επίσης, ο Άγγλος βοτανολόγος και ζωολόγος Τζον Ρέι (1627-1705), στο έργο του Ιστορία των εντόμων (που δημοσιεύτηκε μετά τον θάνατό του, το 1710), απέδειξε αξιοσημείωτη γνώση της ανατομίας και της βιολογίας των εντόμων, ιδιαίτερα των διαφόρων τρόπων μεταμορφώσεών τους, και πρότεινε μία ταξινόμηση που ανταποκρίνεται σε γενικές γραμμές με τη σημερινή, η οποία τον κατέταξε δίκαια στους σημαντικότερους προδρόμους του Κάρoλου Λινναίου (1707-1778). Στην ταξινόμηση του Λινναίου, που περιλαμβάνεται στο μεγάλο έργο του Σύστημα της φύσης και ιδιαίτερα στο Σουηδική πανίδα, τα έντομα διαιρούνται αρχικά σε τέσσερις και ύστερα (12η έκδοση) σε επτά τάξεις: κολεόπτερα, νευρόπτερα, λεπιδόπτερα, υμενόπτερα, δίπτερα, ημίπτερα και άπτερα. Άλλοι μελετητές του 18ου και 19ου αι. όπως ο Γιόχαν Κρίστιαν Φαμπρίτσιους, ο Καρλ ντε Γκέερ, ο Πιερ Λατρέιγ, ο Κίρμπι, βελτίωσαν διαδοχικά και τις γενικές και τις ειδικές ταξινομήσεις των διαφόρων τάξεων, με βάση τα στοματικά εξαρτήματα, τις πτέρυγες και τις μεταμορφώσεις. Οι νεότερες ταξινομήσεις των Κόμστοκ, Λαμίρ και Γκράντι υποδιαιρούν την ομοταξία περίπου σε 30 τάξεις. Κατά τον 18o και ακόμα περισσότερο κατά τον 19o αι., πολυάριθμες υπήρξαν οι εργασίες πάνω στη συγκριτική ανατομία των εντόμων, οι οποίες κατά το β’ μισό του 19ου αι. επηρεάστηκαν από τη θεωρία της εξέλιξης. Από αυτές, ιδιαίτερα σημαντικές ήταν οι εργασίες των Άντον Ντορν και Τζοβάνι Μπατίστα Γκράσι. Παράλληλα με την τελειοποίηση των παραδοσιακών ερευνών συστηματικής και ανατομίας, αναπτύχθηκε η εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη για τα ήθη και την ψυχολογία των εντόμων, την οποία εγκαινίασε ο Γάλλος Ρενέ ντε Ρεομίρ με το περίφημο εξάτομο έργο του Υπομνήματαγια να χρησιμεύσουν στην ιστορία των εντόμων (1734-42). Οι πιο αξιόλογες από τις μελέτες που ακολούθησαν ήταν οι Εντομολογικές αναμνήσεις (οριστική έκδοση 1919-25) του Ζαν-Ανρί Φαμπρ, οι έρευνες για την κοινωνία των εντόμων των Φρανσουά και Ζαν-Πιερ Ιμπέρ για τα μυρμήγκια (1810) και τις μέλισσες (1814), καθώς και τα πρόσφατα έργα των Μπουβιέ, Χουίλερ, Καρλ φον Φρις, κ.ά. Παράλληλα με τη γενική ε. αναπτύχθηκε η εφαρμοσμένη ε., που χωρίζεται σε δύο κλάδους: την ιατρική ε. και τη γεωργική ε. Σήμερα υπάρχουν νεότεροι κλάδοι που βρίσκονται σε σημαντική εξέλιξη και αναφέρονται στη γενετική των εντόμων, στις εκκρίσεις, στη χημεία και στην οικολογία των εντόμων. Σελίδα από το έργο του Αλντροβάντι «De animalibus insectis» (1602), στο οποίο περιέγραψε πολλά είδη εντόμων. Το μεγαλύτερο απολίθωμα κατσαρίδας, μήκους 9 εκ. και ηλικίας 300 εκατ. ετών, δηλαδή 55.000 χρόνια πριν από την εμφάνιση των δεινοσαύρων στον πλανήτη, ανακαλύφθηκε σε ανθρακωρυχείο του Οχάιο των ΗΠΑ, τον Νοέμβριο του 2001 (φωτ. ΑΠΕ). Οιδίπους ο γερμανικός· οι μπροστινές φτερούγες φέρουν ελαφρό εμποτισμό χιτίνης και καλούνται ψευδοέλυτρα, ενώ οι πίσω είναι μεμβρανώδεις Στοματικά εξαρτήματα του θηλυκού της κορυδαλλίδας της κερασφόρας, νευρόπτερου της Βόρειας Αμερικής· στο αρσενικό τα πάνω σαγόνια είναι μεγαλύτερα. Προμετωπίδα του έργου του Φραντσέσκο Ρέντι, με τον τίτλο «Πειράματα σχετικά με τη γένεση των εντόμων» (1668). Τα πειράματα αυτά αντιτάσσονταν στη θεωρία της αυτόματης γένεσης και απέδειξαν ότι όλα τα ζώα, και τα πιο μικρά, γεννιούνται από άλλους, όμοιους οργανισμούς. Ένας μικρός Κινέζος περιεργάζεται έναν προσομοιωτή εντόμου, κινούμενο μέσω υπολογιστών (φωτ. ΑΠΕ). Moυσείο Φυσικής Ιστορίας στην Ιαπωνία με προσομοιώσεις εντόμων (φωτ. ΑΠΕ). Ριπιδοειδείς κεραίες του αρσενικού της μηλολόνθης· οι τελευταίες επτά αρθρώσεις είναι κινητές, ελασματοειδείς και ανοίγουν σαν βεντάλια.
* * *
η
1. κλάδος τής ζωολογίας ο οποίος ασχολείται με τα έντομα ή με τα εξάποδα και κατ' επέκταση με τα χερσαία αρθρωτά
2. ειδικός κλάδος τής ιατροδικαστικής που ασχολείται με την έρευνα τών εντόμων τα οποία αναπτύσσονται στα πτώματα.

Dictionary of Greek. 2013.

Игры ⚽ Нужна курсовая?

Look at other dictionaries:

  • εντομολογία — η κλάδος της ζωολογίας που μελετά την οντογένεση, τη βιολογία και την οργάνωση των εντόμων …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • ζωολογία — Κλάδος της βιολογίας που μελετά τα ζώα, είτε στις διάφορες μορφές και εκδηλώσεις τους είτε στις αμοιβαίες σχέσεις με τα όμοιά τους και με το περιβάλλον. Όπως προκύπτει από τον τόσο ευρύ ορισμό, η ζ. περιλαμβάνει διάφορους κλάδους. Με τις μορφές… …   Dictionary of Greek

  • -λογία — (AM λογία) β συνθετικό αφηρημένων θηλυκών ονομάτων που σχηματίστηκαν από ονόματα σε λόγος ή από ρ. σε λογώ και ανάγονται στο ρ. λέγω είτε με τη σημασία τού «μιλώ», άρα και τού «ασχολούμαι με κάτι» (πρβλ. αερολογία, ευφυολογία, φιλολογία), είτε με …   Dictionary of Greek

  • εντομολογικός — ή, ό αυτός που ανήκει ή αναφέρεται στην εντομολογία («εντομολογική μελέτη») …   Dictionary of Greek

  • εντομολόγος — ο επιστήμονας ειδικός στην εντομολογία …   Dictionary of Greek

  • παρασιτολογία — Η επιστήμη που μελετά τα παράσιτα του ανθρώπου, των ζώων και των φυτών, όπως επίσης και τα κατάλληλα μέτρα για την καταστροφή τους και την αποφυγή των νοσημάτων που προκαλούν. Η π. μελετά τα παράσιτα από άποψη ταξινόμησής τους στο ζωικό βασίλειο …   Dictionary of Greek

  • φυτοπαθολογία — Με την ευρεία έννοια του όρου, είναι η επιστήμη που μελετά τις παθήσεις των φυτών, οποιοιδήποτε και αν είναι οι παράγοντες που τις προκαλούν. Στην πράξη όμως, για διδακτικούς σκοπούς, οι ασθένειες που προκαλούνται από τα ζώα και ειδικά τα έντομα …   Dictionary of Greek

  • εντομολογικός — ή, ό που ανήκει ή αναφέρεται στην εντομολογία …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • εντομολόγος — ο επιστήμονας που ασχολείται με την εντομολογία, αυτός που μελετά τα έντομα …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”